رقص های محلی کردی را می توان از ریشه دارترین رقص ها در ایران دانست، آیین باستانی پیر شالیارکه مردم منطقه هورامان کردستان آن را «عروسی پیر شالیار» می گویند از کهن ترین مراسم آیینی در کردستان است که ریشه در تصوف دارد. شکل ساختاری رقص در مراسم پیر شالیار به شکل دایره و چرخش است که خاص اکثر رقص های آیینی مانند سماع است و حرکات آن به گونه ای اشاره به امری قدسی دارد. هدف مقاله حاضر بررسی رقص پیر شالیار از دیدگاه انسان شناختی، با تاکید بر ارتباط میان عناصر حرکتی رقص و نظام های معنایی آن، همچنین بررسی روابط رقص و حالت های آن با مراسم آیینی پیر شالیار است. روش شناسی ما در این پژوهش بر مبنای الگوی هفت مرحله ای گرترید کیوراث و بر اساس فنون پژوهشی ای شامل مشاهده، ثبت گرافیکی، مقوله بندی شکل ساختاری حرکات و تحلیل فرهنگی معنای ساختار و حرکت می باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

پیر در عرفان، به انسان کاملی اطلاق می شود که مراحل و مراتب تصوف را به قدم اخلاص پیموده و به حقایق رسیده باشد. وجود پیر در طریقت تصوف از ضروریات و لوازم اولیه عرفان و واسطه فیض الهی و مطلع بر حقایق اشیا است و بر ضمایر سالکان اشراف دارد. به همین دلیل در ادبیات عرفانی، واژه پیر به صورت شیخ، مراد، مرد کامل، ولی، انسان کامل، پیر دلیل و گاهی در معنی انسان کبیر و غوث و قطب مورد استفاده قرار گرفته است. در آثار عرفانی، به ویژه در ادبیات منظوم فارسی، بزرگ ترین شاعران عارف، نظیر سنایی، عطار و مولوی، همواره بر لزوم پیر و مرشد راستین برای هدایت سالک تاکید کرده اند. اشعار مولانا جلال الدین که منابعی ارزشمند در مباحث عرفانی به شمار می آید، به اهمیت داشتن پیری ره شناس در طی طریق به سوی حق و حقیقت اشاره می کند.هدف از این تحقیق، بررسی جایگاه پیر و مرشد در اشعار مولانا و اهمیت آن در پریدن سالک با بال و پر پیر به آسمان های جان و رسیدن به دروازه حقیقت است. در این پژوهش روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و روش تحقیق از نوع توصیفی_ تحلیلی است. نتایج به دست آمده نشان می دهد پیر از منظر مولانا کسی است که از همه خودبینی ها و خودخواهی ها و آشفتگی های ظاهری و باطنی رسته و اوصاف بشریت را پشت سر گذاشته و متخلق به اخلاق الهی شده باشد.

در بیشتر سنت های مذهبی جهان به رقص به عنوان راهی برای رهایی از قیود تعلقات زمینی و وحدت یافتن با جهان معنوی و روحی نگریسته میشود رقص سماع ازین دسته به شمار می اید. انسان برای بیان احساسات خود در هنگام دعا، شادی، عزا و یا نقل روایات علاوه بر سخن گفتن از حرکات صورت و بدن خود نیز برای ابراز و انتقال احساسات خود استفاده می کند. خم و راست شدن به هنگام خواندن نمازها یا متون مذهبی، ذکر خداوند و انبیا، جنباندن سر، حرکت دست ها، به هوا جستن، بر سر و سینه زدن و در نهایت رقص و پایکوبی نشانه های بروز عواطف انسان است. این مقاله بر آنست تا درباره سماع و آداب آن و همچنین نظر مولانا درباره سماع مطالبی را ارائه دهد.

از میان نقش ها و آثار مینیاتوری که در جای جای مکان های تاریخی نقش بسته می توان تا حدی با فرهنگ کهن و آداب و رسوم باستان ایران آشنا شد. در میان این نقش ها مجلس های بزم نیز جلوه نمایی می کند، مجالسی که در آن شاهد رقص هایی نیز هستیم.این مقاله برآن است تا جنبه های گوناگون این رقص ها بررسی شود و در ادامه به سماع که رقص صوفیان بحساب می رود، پرداخته می شود. این دو گونه رقص در طول تاریخ مفاهیمی داشته است که با سیر و تامل در بزم هایی چون بزم های پادشاهان و صوفیان می توان از میان آن ها نکاتی را دریافت؛ اما مثنوی معنوی نیز اشاره هایی بدین موضوع داشته و مولانا نیز سماع را در مجالس عارفانه از نظر دور نمی داشت.